Ezamiyyə xərclərinin gəlirdən çıxılması necə tənzimlənir?

Satışı davam edən “Vergi uçotu: A-dan Z-yə” (VII nəşr) kitabından seçmə

Xərclərə keçməmişdən öncə qeyd edək ki, qanunvericilikdə vergi ödəyicisinin sərəncamı (əmri) ilə işçinin daimi iş yerindən xidməti tapşırığı yerinə yetirmək üçün müəyyən olunmuş müddətə başqa yerə  getməsi xidməti ezamiyyət sayılır. Təcrübədə rast gəlinir ki, təsisçiyə və ya xidmət müqaviləsi ilə fəaliyyət göstərən şəxsə ezamiyyə xərci hesablanır. Bu düzgün deyil, cünki ezamiyyə yalnız işçiyə ödənilən məbləğdir.

Ezamiyyə məbləğinin gəlirdən çıxılmasına gəlincə isə, Vergi Məcəlləsinin 109.7-ci maddəsinə əsasən, faktiki ezamiyyə xərclərinin müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyənləşdirdiyi normadan artıq olan hissəsi gəlirdən çıxılmır.

Məcəllədə “norma” dedikdə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 25 yanvar 2008-ci il tarixli, 14 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilən həm respublika daxili, həm də xarici ezamiyyə normaları nəzərdə tutulur. Nazirlər Kabinetinin qərarına əsasən, Azərbaycan Respublikasının ərazisində ezamiyyə xərclərinin 1 günlük norması Bakı şəhərində 90 manat, Gəncə, Sumqayıt və Naxçıvan şəhərlərində 70 manat, respublika tabeli digər şəhərlərdə, rayon mərkəzlərində, şəhər tipli qəsəbələrdə və kəndlərdə 65 manat müəyyən edilib. Həmçinin qərarda qeyd edilir ki, Azərbaycan Respublikasının ərazisində ezamiyyə xərclərinin müəyyən edilmiş 1 günlük normasının 80 faizini mehmanxana xərcləri təşkil edir.

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri Əli Əsədovun imzaladığı  27 yanvar 2021-ci il tarixli, 13 saylı qərarla “Ezamiyyə xərclərinin normaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 25 yanvar 2008-ci il tarixli, 14 nömrəli Qərarında dəyişiklik edilib.

Dəyişikliyə qədər Nazirlər Kabinetinin 14 saylı qərarının 1-1-ci hissəsində qeyd edilirdi ki, Azərbaycan Respublikasının ərazisində ezamiyyə zamanı mehmanxana xərcləri barədə müvafiq təsdiqedici sənədlər təqdim edilmədiyi hallarda, ezamiyyə xərclərinin 1 günlük normasının mehmanxana xərcləri üçün müəyyən edilmiş hissəsinin 50 faizi ödənilir. Yeni qərarla 14 saylı qərarın 1-1-ci hissəsi ləğv edilib.

Dəyişiklikdən sonra, yəni 2021-ci ilin 27 yanvar tarixindən sonra hesablamalarda dəyişikliklər olub. 

Misal. İşçi 2021-ci ilin 5 yanvar tarixindən Gəncə şəhərinə 2 günlük ezam olunduqda, işəgötürən tərəfindən ona  84 manat (70 manat (1 günlük norma) + 14 manat ((70 manat x 20 faiz (2-ci gün üçün yalnız gündəlik xərc)) ödənilirdi. İşçi mehmanxana xərci ilə bağlı təsdiqedici sənəd təqdim etmədiyi halda o, 28 manatı, yəni, 56 manatlıq mehmanxana xərcininin yarısını ((70 manat x 80 faiz) x 50 faiz) geri qaytarırdı.

Dəyişiklikdən sonra isə, işçi Gəncə şəhərinə 2 günlük ezam olunduqda, işəgötürən tərəfindən ona  84 manat  (70 manat (1 günlük norma) + 14 manat ((70 manat x 20 faiz (2-ci gün üçün yalnız gündəlik xərc)) ödənilir. İşçi mehmanxana xərci üçün təsdiqedici sənəd təqdim etməsə belə, hər hansı məbləği geri qaytarmır.

Dəyişikliyin müsbət cəhəti odur ki, işçinin ezam olunduğu ərazidə oteldə qalması mütləq tələb sayılmır və işəgötürən işçidən ezamiyyə normasına daxil edilən gündəlik xərclərlə yanaşı, mehmanxana xərci üçün də təsdiqedici sənəd tələb edilmir.

1 yanvar 2022-ci il tarixdən Vergi Məcəlləsinə əlavə olunan 108.4-cü maddəyə əsasən, Azərbaycan Respublikasının ərazisində ezamiyyələr üzrə ezamiyyə xərcləri müvafiq təsdiqedici sənədlər əsasında (gündəlik xərclər istisna olmaqla) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) müəyyənləşdirdiyi norma daxilində gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilir. Azərbaycan Respublikasının ərazisində ezamiyyə zamanı mehmanxana xərcləri barədə müvafiq təsdiqedici sənədlər təqdim edilmədiyi hallarda ezamiyyə xərclərinin 1 günlük normasının mehmanxana xərcləri üçün müəyyən edilmiş hissəsinin 50 faizi gəlirdən çıxılır.

Göründüyü kimi, Vergi Məcəlləsinə müvafiq düzəliş edilməsinin səbəbi öncəki səhifələrdə qeyd etdiyimiz Nazirlər Kabinetinin 13 saylı qərarıdır. Vergi orqanı hesab edir ki, ezamiyyə zamanı mehmanxana xərci üzrə təsdiqedici sənədlərin tətbiq edilməməsi vergi ödəyiciləri tərəfindən “yalançı” ezamiyyətlərin artmasına səbəb olur. Ezamiyyə normalarının tam məbləğdə gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilməsi mənfəət (gəlir) vergisinin azalmasına səbəb olurdu.

Bu səbəbdən də vergi orqanı ezamiyyə normaları ilə bağlı dəyişiklik həyata keçirərək vergidən çıxılan xərclər baxımından Nazirlər Kabinetinin 13 saylı qərarından öncəki tələbi eyniləşdirdi. İşçi ezamiyyə zamanı mehmanxana xərci ilə bağlı təsdiqedici sənəd təqdim edə bilməzsə, o zaman vergi ödəyicisi mehmanxana xərcinin yalnız 50 faizini gəlirdən çıxılan xərclərə aid edə biləcək.

Zəruri qeyd: Gündəlik xərclər üçün hər hansı təsdiqedici sənədlər tələb olunmur, yəni nahar üçün restoran çeki və ya mədaxil qəbzi almağa ehtiyac yoxdur.

Qeyd edək ki, həm ezamiyyə normaları, həm də ezamiyyə qaydaları ilə bağlı qanunvericilik aktları kitabın üzərindəki CD diskdə yerləşdirilib.

Satışda olan YENİ nəşrlərimiz: