Bütün işçilərin həmkarlar ittifaqına üzv olması şərtdir?

Satışı davam edən "Əməyin uçotu: A-dan Z-yə" (III nəşr) kitabından seçmə

Qanunvericilikdə işçilərin həmkarlar ittifaqına qoşulmasının könüllü prinspi əsasında həyata keçirildiyi qeyd olunur. Tutaq ki, “A” MMC-də 100 nəfər işçi var, onların 30-u həmkarlar ittifaqına qoşulmaq istəmir, bu halda həmin işçilərin əmək haqqından həmkarlar ittifaqına tutulmalar həyata keçirilmir. 
İşçilərin işə qəbulunu, irəli çəkilməsini, habelə işdən azad edilməsini onların həmkarlar ittifaqları yaratmaq təşəbbüsləri, fəaliyyət göstərən həmkarlar ittifaqlarına daxil olmaları və ya oradan çıxmaları ilə şərtləndirmək qadağandır. İşəgötürən “A” MMC-nin rəhbərliyi işçini həmkarlar ittifaqına qoşulması səbəbindən işdən azad edə bilməz, həmçinin də ittifaqdan çıxan işçiyə bu səbəbdən vəzifə artımı edə bilməz.
Həmçinin, həmkarlar ittifaqına üzv olan işçinin könüllü sürətdə həmkarlardan çıxmasına qanun heç bir məhdudiyyət qoymur. Doğrudur, bəzi dövlət müəssisələrində üzvlükdən çıxmada bürokratik əngəllərin olması bildirilsə də, işçi məhkəməyə müraciət etməklə həmkarlar ittifaqından çıxa bilər.
Amma nəzərə alaq ki, həmkarlar ittifaqı işçilərin əmək şəraitini yaxşılaşdırılması, o cümlədən kurort və sanatoriyalara göndərilməsi, maddi yardımların verilməsi, əmək haqlarının artırılması kimi fəaliyyətin həyata keçirilməsi tələbi ilə çıxış edə bilər. 
Qanunun 15-ci maddəsində qeyd olunur ki, həmkarlar ittifaqlarının birlikləri səlahiyyətlərinə uyğun işçilərin sosial və iqtisadi müdafiəsi, həyat səviyyəsinin əsas meyarları, qiymət əmsallarının dəyişməsindən asılı olaraq kompensasiyaların məbləğlərinin müəyyən edilməsi üzrə plan və proqramların hazırlanmasında, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş dolanacaq minimumunun gözlənilməsinə, qiymətlərin artımından asılı olaraq əmək haqqının, pensiyaların, təqaüdlərin, müavinətlərin miqdarının vaxtında artırılmasına nəzarət edilməsində iştirak edirlər.
Xarici təcrübədə rast gəlirik ki, dəmiryolu və avia şirkətlərin işçiləri əmək haqlarının artırılması tələbi ilə tətillər həyata keçirirlər. Qanuna əsasən, ölkəmizdə fəaliyyət göstərən həmkarlar ittifaqlarının da bu cür aksiyalar keçirmək səlahiyyəti var. Belə ki, Qanuun 19-cu maddəsinə əsasən, həmkarlar ittifaqı qüvvədə olan qanunvericiliyə uyğun olaraq və nizamnamə məqsəd və vəzifələrini həyata keçirmək məqsədilə tətillər, mitinqlər, küçə yürüşləri, nümayişlər və başqa kütləvi tədbirlər təşkil edib keçirə bilərlər.